Projekt ustawy w sprawie zmian w ubezpieczeniach od odpowiedzialności cywilnej oraz w sprawie nowych odpisów z ubezpieczenia OC.

Wspólnie z Posłem na Sejm RP - Pawłem Ślizem przygotowaliśmy projekt ustawy w sprawie zmian w ubezpieczeniach od odpowiedzialności cywilnej oraz w sprawie nowych odpisów z ubezpieczenia OC.

I. Zmiany dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

Każdy właściciel pojazdu mechanicznego ma obowiązek zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC obejmującego szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu. Osoba, która nie dopełni tego obowiązku, musi uiścić opłatę przewidzianą w ustawie regulującej warunki tego ubezpieczenia. Jej wysokość zależy od aktualnej płacy minimalnej oraz długości okresu pozostawania bez ważnej polisy. W 2025 r., przy obowiązującym poziomie minimalnego wynagrodzenia, opłaty za brak OC wynosiły:

a) Samochody osobowe:

• 9 330 zł — brak OC powyżej 14 dni (100%)
• 4 670 zł — brak OC od 4 do 14 dni (50%)
• 1 870 zł — brak OC od 1 do 3 dni (20%)

b) Samochody ciężarowe, ciągniki samochodowe i autobusy:

• 14 000 zł — powyżej 14 dni (100%)
• 7 000 zł — od 4 do 14 dni (50%)
• 2 800 zł — od 1 do 3 dni (20%)

c) Pozostałe pojazdy:

• 1 560 zł — powyżej 14 dni (100%)
• 780 zł — od 4 do 14 dni (50%)
• 310 zł — od 1 do 3 dni (20%)

W praktyce właściciel auta osobowego zapłaci więc 1 850 zł za przerwę do 3 dni, 4 670 zł za brak polisy do dwóch tygodni oraz 9 330 zł za okres dłuższy niż 14 dni. Jednocześnie średnia roczna składka OC w III kwartale 2024 r. wynosiła jedynie 680 zł. Oznacza to, że kara za ponad dwutygodniowy brak polisy jest zbliżona do kosztu ubezpieczenia pojazdu przez ok. 14 lat.

Dane Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wskazują na systematyczny wzrost liczby wykrywanych przypadków braku OC. Dla zobrazowania skali:

• 2018 r. — ok. 93 tys. wezwań
• 2023 r. — 349 tys. wezwań
• 2024 r. — ok. 351 tys. przypadków braku OC komunikacyjnego i rolniczego

Na koniec 2024 r. liczba aktywnych polis przekroczyła 29,7 mln. Choć przepisy dopuszczają umorzenie lub ulgę w spłacie opłaty w razie wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej lub życiowej, w praktyce ich uzyskanie jest trudne. Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę m.in., że:

• brak jest środka odwoławczego od odmowy umorzenia,
• opłaty mają charakter nadmierny,
• decyzje o umorzeniu mają charakter uznaniowy,
• według informacji Ministra Finansów aż ok. 45% spraw windykacyjnych kończy się umorzeniem — najczęściej z powodu trudnej sytuacji życiowo-materialnej dłużników.

Projekt zakłada obniżenie opłaty za brak obowiązkowego OC, ale wyłącznie dla osób, które w ciągu ostatnich 10 lat maksymalnie dwa razy naruszyły obowiązek zawarcia polisy.

Obniżka do 50% opłaty — dla osób, które w ciągu 10 lat przed daną przerwą nie miały żadnego naruszenia obowiązku.
Obniżka do 70% opłaty (czyli redukcja o 30%) — dla osób, które w tym okresie raz nie spełniły obowiązku zawarcia umowy OC.

Zakładane efekty:

• zmniejszenie poczucia, że opłata ma charakter nadmiernej sankcji,
• ograniczenie jej represyjnego odbioru społecznego,
• system zachęt do regularnego opłacania polis dzięki limitowanym obniżkom (maks. dwa razy w 10 lat),
• poprawa ściągalności należności i spadek kosztów windykacji.

II. Zmiany dotyczące odpisu na rzecz służb z wpływów z OC

Zgodnie z art. 38 ustawy o ochronie przeciwpożarowej zakłady ubezpieczeń przekazują 10% wpływów z obowiązkowego ubezpieczenia od ognia na cele ochrony przeciwpożarowej. Dotyczy to polis obejmujących m.in. budynki rolnicze i nieruchomości rolne, a nie bezpośrednio ubezpieczeń rolników w KRUS. Od października 2024 r. środki z tego odpisu dzielone są następująco:

• 50% trafia do Zarządu Głównego Związku OSP RP,
• 50% — do Komendanta Głównego PSP.

Środki te mogą być przeznaczane m.in. na:

• utrzymanie gotowości bojowej jednostek,
• budowę i modernizację strażnic,
• badania i działania racjonalizatorskie w zakresie bezpieczeństwa pożarowego,
• działania edukacyjne i prewencyjne.

Przepisy o 10-procentowym odpisie pochodzą z 1991 r., kiedy rolnictwo miało znacznie większy udział w gospodarce. Obecnie jego wartość to ok. 40 mln zł rocznie. Tymczasem według Polskiej Izby Ubezpieczeń kierowcy w 2023 r. wydali na obowiązkowe OC 15,7 mld zł. Dane NBP wskazują ponadto, że sektor ubezpieczeniowy osiąga rekordowe wyniki finansowe: I połowa 2025 r. — 8,3 mld zł zysku netto (najlepszy wynik w historii, o 1,5 mld więcej niż rok wcześniej), 2024 r. — ok. 10 mld zł zysku. Obecny odpis ok. 40 mln zł stanowi więc jedynie ok. 0,4% zysku sektora ubezpieczeniowego z 2024 r.

Projekt przewiduje wprowadzenie obowiązku przekazywania części wpływów z obowiązkowego OC posiadaczy pojazdów w wysokości:

• 1,5% — na potrzeby Państwowej Straży Pożarnej,
• 1,5% — na potrzeby Policji,
• 1,5% — na potrzeby Ochotniczych Straży Pożarnych.

Zakłady ubezpieczeń musiałyby przekazać co najmniej połowę należnej kwoty do końca stycznia danego roku, a całość — do końca pierwszego kwartału.

Środki trafiałyby:

• do Funduszu Wsparcia PSP — na inwestycje, modernizacje i remonty,
• do Funduszu Wsparcia Policji — na inwestycje, modernizacje, utrzymanie jednostek oraz zakup towarów i usług,
• dla OSP — na budowę, modernizację i remont strażnic.

Przy wpływach z OC na poziomie 15,7 mld zł rocznie łączny odpis 4,5% wyniósłby ok. 706 mln zł, czyli ok. 230 mln zł rocznie dla każdej z trzech formacji. Projekt przewiduje, że ubezpieczyciele nie będą mogli podnosić składek wyłącznie z powodu wprowadzenia tego odpisu. Nadzór nad realizacją obowiązku sprawowałaby Komisja Nadzoru Finansowego, z możliwością stosowania sankcji przewidzianych w ustawie o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Zwiększenie finansowania modernizacji strażnic i infrastruktury Policji ma przełożyć się na poprawę poziomu bezpieczeństwa obywateli.